Kính thiên văn này nhìn xuống đất để thấy bầu trời

1. Sáu mươi lăm tỷ hạt qua móng tay bạn Xem từ 0:00

Mỗi giây, có khoảng sáu mươi lăm tỷ hạt từ Mặt Trời bay xuyên qua móng tay ngón út của chúng ta.1 Sáu mươi lăm tỷ, gấp tám lần số người đang sống trên Trái Đất, qua một cái móng tay, trong một giây.12 Xuyên qua cả cơ thể bạn là chừng một trăm nghìn tỷ hạt mỗi giây.3 Chúng đi qua da, qua xương, qua tim, rồi qua sàn nhà, qua cả Trái Đất, và bay tiếp ra ngoài vũ trụ.

Bạn chưa bao giờ cảm thấy một hạt nào. Không ai cảm thấy. Vì thế người ta gọi chúng là hạt ma. Tên khoa học của chúng là neutrino, nhưng trong video này Minh sẽ gọi là hạt ma cho dễ nhớ. Hạt ma không mang điện, gần như không có khối lượng, và hầu như không bao giờ chạm vào thứ gì. Hãy nhớ hình ảnh này: một chấm nhỏ, mờ, bay theo một đường thẳng tuyệt đối, xuyên qua mọi thứ.

Ngày sáu tháng mười năm hai nghìn hai mươi sáu, giải Nobel Vật lý được trao cho một người đã bắt được những hạt ấy.4 Không phải hạt từ Mặt Trời, mà là những hạt mạnh hơn gấp hàng triệu, có hạt tới hàng tỷ lần, phần lớn bay tới từ bên ngoài dải Ngân Hà của chúng ta.5 Và ông bắt chúng ở nơi lạ lùng nhất Trái Đất: hai cây số dưới mặt băng Nam Cực.6 Ông tên là Francis Halzen, một người Bỉ tám mươi hai tuổi làm việc ở Mỹ.7

Vì sao muốn nhìn vũ trụ, người ta lại phải chôn hàng nghìn con mắt xuống hai cây số băng? Vì sao cái kính thiên văn ấy không chỉ nhìn lên trời, mà còn nhìn xuống đất? Và vì sao suốt nhiều năm, cứ đến tuần đầu tháng mười, khi giải Nobel được công bố, ông lại thấy khổ sở? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu trong video này các bạn nhé.

Nhưng trước hết: một thứ xuyên qua mọi vật mà không để lại gì, thì bắt nó để làm gì?

2. Ba người đưa thư của vũ trụ Xem từ 2:02

Câu trả lời bắt đầu từ một vụ án treo hơn một thế kỷ. Năm một nghìn chín trăm mười hai, nhà vật lý Victor Hess phát hiện ra một thứ bức xạ liên tục đổ xuống Trái Đất từ ngoài vũ trụ, về sau gọi là tia vũ trụ.8 Có những hạt trong số đó mang năng lượng gấp tới hàng triệu lần những gì máy gia tốc lớn nhất của loài người tạo ra được.9 Ở đâu đó ngoài kia có những cỗ máy khổng lồ của tự nhiên đang bắn đạn vào chúng ta. Và hơn một trăm năm qua, không ai biết chúng ở đâu.8

Muốn tìm thủ phạm, cách đơn giản nhất là lần ngược theo đường đạn bay. Vậy hãy xem ba loại người đưa thư mà vũ trụ gửi tới. Người thứ nhất là proton, chính là phần lớn tia vũ trụ. Proton mang điện. Mà thứ gì mang điện thì bị từ trường bẻ cong. Giữa các thiên hà đầy những từ trường như thế.

Nên proton bay tới Trái Đất theo một đường ngoằn ngoèo. Nhìn hướng nó tới, bạn không biết nó xuất phát từ đâu. Người thứ hai là ánh sáng năng lượng cao, tia gamma. Nó không mang điện, nên bay thẳng. Nhưng nó dễ bị chặn: bụi quanh nguồn phát nuốt nó, và trên đường đi hàng tỷ năm, nó va vào ánh sáng khác rồi biến mất. Người thứ ba là hạt ma.

Không mang điện, nên không bị bẻ cong. Hầu như không chạm vào gì, nên không bị chặn. Nó rời nguồn phát theo đường thẳng, và tới Trái Đất vẫn theo đúng đường thẳng ấy, không bị thứ gì dọc đường lấy mất năng lượng. Năng lượng của nó gần như còn nguyên! Sao lại là gần như? Vì sự giãn nở của vũ trụ vẫn khiến nó yếu đi một chút trên đường bay tới Trái Đất. Hạt ma là người đưa thư duy nhất vừa đi thẳng, vừa không bị chặn. Bắt được nó, lần ngược đường bay, là bạn chỉ được vào mặt thủ phạm. Chỉ có một rắc rối. Người đưa thư này hầu như không chạm vào thứ gì. Làm sao đọc được lá thư nó mang?

3. Phép tính một ki-lô-mét khối Xem từ 4:02

Bạn có thể nghĩ: thì đặt một cái máy ra đó mà chờ, thế nào cũng có hạt chạm vào chứ? Hãy làm phép tính. Giả sử cái máy to bằng một người. Hạt ma thường gặp, như hạt từ Mặt Trời, thỉnh thoảng cũng có một hạt chạm vào máy, nhưng cú chạm yếu tới mức gần như không máy nào ghi nổi. Còn với loại hạt năng lượng cao mà cái máy này đi tìm, theo nhóm IceCube, bạn phải chờ khoảng một trăm nghìn năm mới có một hạt chạm vào máy. Riêng loại thật sự tới từ vũ trụ còn hiếm hơn cả nghìn lần.1011

Nghĩa là muốn mỗi năm bắt được dù chỉ vài chục hạt, cái máy phải to khủng khiếp.11 To cỡ nào? Một khối một cây số nhân một cây số nhân một cây số. Một ki-lô-mét khối.12 Nếu đổ đầy nước, khối đó chứa được một triệu cái bể bơi.12 Và cả khối ấy phải là một thứ vật chất trong suốt để nhìn xuyên qua, kèm theo hàng nghìn con mắt rải khắp bên trong để canh.

Không ai xây nổi một bể nước to như vậy. Vậy là ý tưởng chết? Chưa. Năm một nghìn chín trăm sáu mươi, một nhà vật lý Liên Xô tên Markov đề nghị: đừng xây, hãy mượn của thiên nhiên. Thả cảm biến xuống đáy hồ hay đáy biển.13 Người Mỹ thử ngoài khơi Hawaii, dự án tên là DUMAND. Họ mơ tới một khối nước ở độ sâu năm cây số với hàng chục nghìn con mắt.14 Năm một nghìn chín trăm chín mươi ba họ thả chuỗi cảm biến đầu tiên. Vỏ máy bị rò, hộp nối bị chập, mất liên lạc với bờ.15

Hai năm sau dự án bị cắt tiền.15 Biển mặn, có sóng, có dòng chảy, có những sinh vật tự phát sáng gây nhiễu, và nước biển lọt vào một đầu nối là hỏng cả chuỗi.15 Cần một thứ có sẵn hàng ki-lô-mét khối, trong suốt, tối om, đứng yên, và tốt nhất là miễn phí. Có thứ gì như thế trên Trái Đất không?

4. Cú hích ở Kansas, 1987 Xem từ 6:04

Giờ mới tới lúc giới thiệu nhân vật chính. Francis Halzen sinh ở Bỉ. Năm một nghìn chín trăm bảy mươi mốt ông sang Đại học Wisconsin ở Mỹ, theo lời ông kể, định ở chơi sáu tháng. Rồi ông ở lại đó tới tận bây giờ.16 Ông là nhà vật lý lý thuyết: cả đời làm việc với giấy bút và phương trình, không phải người chế tạo máy móc.7 Mùa thu năm một nghìn chín trăm tám mươi bảy, ông tới Đại học Kansas nói chuyện.17

Ở đó một nhà nghiên cứu băng kể cho ông nghe về một kế hoạch của Liên Xô: dò sóng vô tuyến phát ra trong lớp băng Nam Cực. Halzen nghe và nghĩ tới một thứ khác: băng. Băng Nam Cực dày hàng cây số, trải rộng hơn cả nước Mỹ. Nó tối om. Nó đứng yên. Và chẳng ai thu tiền.18 Nếu khoan lỗ, thả những con mắt xuống thật sâu, thì cả khối băng ấy trở thành cái máy một ki-lô-mét khối.

Năm một nghìn chín trăm tám mươi tám, ông cùng một đồng nghiệp ở Hawaii, John Learned, viết bài báo đầu tiên về ý tưởng này và trình bày ở một hội nghị tại Ba Lan.19 Có một chi tiết mà về sau ông mới kể. Theo cuốn sách giáo khoa chuẩn lúc đó, ánh sáng xanh đi trong băng tinh khiết chừng tám mét là đã mất hai phần ba.20 Tám mét là quá ngắn. Muốn một con mắt bắt được vệt sáng của hạt, ánh sáng phải đi được hàng chục, thậm chí hàng trăm mét trong băng mà không tắt. Nếu tin vào con số ấy thì ý tưởng chết ngay từ đầu.

Sau này ông nói một câu nửa đùa nửa thật: nếu lúc đó biết rõ mình đang làm gì, có lẽ chúng tôi đã không làm. Nhưng con số tám mét là con số trong sách. Chưa ai từng chôn một con mắt xuống băng Nam Cực để đo thật. Băng có trong không? Chỉ có một cách để biết.

5. Canh bạc AMANDA: bùn xanh, dây violin, bọt khí Xem từ 7:58

Năm một nghìn chín trăm chín mươi, nhóm của ông thử trước ở Greenland, nơi người ta đang khoan lấy lõi băng.21 Họ thả vào lỗ khoan vài con mắt, thực chất là những ống thuỷ tinh cực nhạy, có thể thấy một tia sáng yếu nhất. Chất lỏng trong lỗ khoan ăn mòn vỏ dây, biến mọi thứ thành một thứ bùn xanh nhớp nháp. Một người trong nhóm, Bob Morse, kể lại: về điện thì chạy tốt, còn về ánh sáng thì chúng tôi không chắc mình vừa làm ra cái quái gì.

Năm sau họ tới Nam Cực. Mũi khoan bị kẹt. Ống dẫn căng lên, theo lời ông Morse, như một sợi dây đàn violin, và cuối cùng phải lấy cưa cắt đứt.22 Chuỗi cảm biến chỉ xuống được một trăm năm mươi mét.22 Rồi tới đêm Giáng sinh năm một nghìn chín trăm chín mươi ba.23 Hội đồng Nobel kể lại rằng Halzen ngồi ở bàn ăn tối, máy tính đặt trên đùi, chờ một tin nhắn từ Nam Cực báo rằng sợi dây mang những con mắt đầu tiên đã nằm trong băng.

Dây đã xuống. Máy đã chạy. Và kết quả, theo chữ của Hội đồng Nobel, là đáng thất vọng. Ở độ sâu tám trăm tới một nghìn mét, băng đầy những bọt khí li ti. Ánh sáng đi chưa tới nửa mét đã bị bọt làm toé ra mọi hướng.24 Những con mắt thấy sáng, nhưng không biết ánh sáng tới từ đâu. Cái máy bị mù. Lối thoát tới từ một chỗ không ngờ: dữ liệu lõi băng của các nhà khoa học Nga cho thấy xuống đủ sâu, bọt khí biến mất. Ở Nam Cực, mốc ấy là khoảng một nghìn bốn trăm mét.25

Vì sao? Vì ở độ sâu ấy, áp suất biến bọt khí thành những tinh thể trong suốt, ánh sáng đi qua mà không bị toé.26 Nhóm của ông khoan sâu hơn, tới hai nghìn mét. Và đây là lúc may mắn lớn nhất của cả dự án xuất hiện.25 Ánh sáng xanh trong lớp băng ấy không tắt sau tám mét. Nó đi được chừng ba trăm mét.27 Lý do: thứ băng đó là tuyết rơi từ năm mươi nghìn năm trước, bị nén lại, cực kỳ tinh khiết.27

Halzen nói đó là điều hoàn toàn không ai ngờ tới. Băng Nam Cực trong hơn mọi dự đoán. Nhưng một ki-lô-mét khối ở độ sâu đó nghĩa là phải khoan tám mươi sáu cái lỗ, mỗi lỗ sâu hai cây số rưỡi, giữa một trong những nơi lạnh nhất hành tinh.6 Khoan bằng gì? Và ai dám trả tiền?

6. Xây IceCube: 86 lỗ, 5.160 con mắt Xem từ 10:26

Năm hai nghìn lẻ hai, Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ gật đầu. Cái máy được đặt tên là IceCube, nghĩa là viên đá lạnh.28 Nó chỉ xây được vào mùa hè Nam Cực, từ tháng mười một tới tháng hai, khi mặt trời không lặn và nhiệt độ bớt khắc nghiệt hơn.29 Mũi khoan không phải mũi khoan. Nó là một vòi nước nóng. Hội đồng Nobel ví nó như một cái vòi sen tinh xảo. Nước nóng chừng tám mươi tám độ phun xuống, làm tan băng thành một cái lỗ thẳng đứng, càng lúc càng sâu.30

Hệ thống đun nước mạnh năm triệu oát. Mỗi cái lỗ mất khoảng hai ngày, và làm tan hơn bảy trăm năm mươi nghìn lít băng.30 Rồi vào cái lỗ còn đầy nước ấy, người ta thả xuống một sợi dây dài hai cây số rưỡi, treo sáu mươi con mắt.6 Mỗi con mắt là một quả cầu thuỷ tinh to hơn quả bóng rổ một chút. Halzen gọi nó là bóng đèn chạy ngược: thay vì phát ra ánh sáng, nó nuốt ánh sáng vào và biến thành tín hiệu điện.31 Nước đóng băng lại. Con mắt bị chôn vĩnh viễn. Không bao giờ sửa được nữa.

Tám mươi sáu sợi dây. Năm nghìn một trăm sáu mươi con mắt. Từ năm hai nghìn lẻ năm tới năm hai nghìn lẻ mười.629 Chi phí hai trăm bảy mươi chín triệu đô la. Khoảng bốn trăm năm mươi nhà khoa học, từ năm mươi tám viện ở mười bốn nước.3233 Con mắt cuối cùng xuống băng ngày mười tám tháng mười hai năm hai nghìn lẻ mười.29 Năm nghìn con mắt nằm trong bóng tối hoàn toàn. Nhưng khoan đã: hạt ma không phát sáng, và nó cũng không chạm vào thứ gì. Vậy con mắt nhìn thấy nó bằng cách nào?6

7. Vệt sáng xanh: con mắt thấy hạt ma thế nào Xem từ 12:05

Đây là chỗ hay nhất, và Minh chỉ cần một hình để giải thích. Hạt ma hầu như không chạm vào gì. Hầu như, chứ không phải tuyệt đối. Trong một ki-lô-mét khối băng có rất nhiều hạt nhân nguyên tử. Thỉnh thoảng, hiếm hoi lắm, một hạt ma đâm trúng một hạt nhân. Khi đó hạt ma biến mất, và một hạt khác mang điện bay tiếp, gần như theo đúng hướng cũ, với phần lớn năng lượng cũ.34

Hạt mới này bay cực nhanh. Nhanh hơn cả ánh sáng, nhưng là ánh sáng đang đi trong băng.35 Trong chân không không gì nhanh hơn ánh sáng. Nhưng trong băng, ánh sáng bị chậm lại, còn hạt kia thì không. Và khi một vật đi nhanh hơn ánh sáng trong môi trường, nó tạo ra một thứ giống tiếng nổ siêu thanh của máy bay, nhưng bằng ánh sáng: một chớp sáng xanh toả ra dọc đường bay. Người ta gọi đó là ánh sáng Cherenkov, theo tên nhà vật lý Liên Xô đã khám phá ra nó.36

Những con mắt dọc đường lần lượt sáng lên: mắt này trước, mắt kia sau. Từ thứ tự ấy, máy tính vẽ lại đường bay, sai số chưa đầy một độ, rồi kéo dài đường bay ngược ra ngoài vũ trụ.6 Có hai kiểu dấu vết. Một vệt dài, cho biết rõ hướng. Hoặc một quả cầu sáng bùng lên tại chỗ, cho biết rõ năng lượng nhưng hướng mờ hơn. Chỉ có vậy thôi.

Nhưng khoan. Mỗi ngày có hàng trăm triệu hạt mang điện khác từ bầu trời rơi xuống băng, để lại những vệt sáng y hệt.37 Giữa một biển vệt sáng như thế, làm sao biết vệt nào là của hạt ma từ vũ trụ?

8. Kính nhìn xuống đất để thấy trời Xem từ 13:47

Đây là cú lật thú vị nhất của cả câu chuyện. Cái kính thiên văn này không chỉ nhìn lên trời. Nó còn nhìn xuống đất. Hãy nhớ lại: hạt ma xuyên qua được cả Trái Đất, còn hầu hết các loại hạt khác đã bị lòng đất chặn lại. Những hạt sinh ra ở bầu trời phía bên kia địa cầu thì bị cả hành tinh chặn lại trước khi tới được máy.

Nên nếu một vệt sáng đi từ dưới lên, xuyên qua lòng đất rồi mới vào băng, thì thủ phạm chỉ có thể là một hạt ma, bay tới từ bầu trời ở nửa bên kia địa cầu. Máy phân biệt được nhờ nhìn con mắt nào sáng trước: vệt đi lên thì mắt nằm sâu hơn sáng trước, mắt gần mặt băng sáng sau. Trái Đất trở thành tấm lá chắn lọc nhiễu, và IceCube quan sát bầu trời Bắc bán cầu từ Nam bán cầu, xuyên qua lòng đất. Còn những hạt bùng lên thành quả cầu ngay giữa lưới mắt, mà không có vệt nào đi từ ngoài vào, thì cũng chỉ hạt ma mới làm được: nó chui vào giữa máy mà không để lại dấu, kể cả khi nó rơi từ bầu trời phía trên xuống. Giờ tới những con số.

Mỗi ngày máy ghi được hai trăm bảy mươi lăm triệu vệt rơi từ trên xuống. Đó không phải hạt ma, mà là muon, những hạt mang điện sinh ra khi tia vũ trụ đâm vào khí quyển. Toàn là nhiễu.37 Vệt đi lên thì chỉ khoảng hai trăm bảy mươi lăm hạt mỗi ngày. Đó là hạt ma, nhưng là hạt ma sinh ra ngay trong khí quyển Trái Đất.37 Còn hạt ma thực sự từ vũ trụ, mang năng lượng khổng lồ, cũng là thứ mà người ta đang đi tìm, thì hiếm hơn rất nhiều: chỉ khoảng một trăm hạt mỗi năm. Vài ngày mới có một.11 Tính ra, cứ mỗi hạt từ vũ trụ bắt được, có chừng một tỷ hạt nhiễu. Một nhà khoa học trong nhóm ví việc này như xem một cái tivi cũ chỉ toàn nhiễu hạt mà cố nhìn ra hình.37

Năm hai nghìn mười một, cái máy bắt đầu chạy đầy đủ.29 Và đây là điều Halzen gọi là rủi ro lớn nhất của cả dự án: không ai biết một ki-lô-mét khối có đủ to để bắt được dù chỉ một hạt từ vũ trụ hay không. Hai trăm bảy mươi chín triệu đô la, hai thập kỷ, và có thể máy sẽ chẳng thấy gì cả.1932 Họ sẽ phải chờ bao lâu?

9. Bert và Ernie, 2013 Xem từ 16:05

Không lâu. Chỉ cần hai năm dữ liệu, tính cả lúc máy còn xây dở.38 Tháng năm năm hai nghìn mười hai, một nhóm trong tập thể lục lại dữ liệu và thấy hai quả cầu sáng bùng lên ngay giữa lưới mắt, không có vệt nào từ ngoài đi vào.39 Năng lượng của mỗi hạt lớn gấp hàng chục triệu lần hạt ma của vụ siêu tân tinh năm một nghìn chín trăm tám mươi bảy, sự kiện mà giới thiên văn từng ăn mừng.4041 Họ đặt tên hai hạt là Bert và Ernie, theo hai con rối trong một chương trình thiếu nhi.42

Ngày hai mươi hai tháng mười một năm hai nghìn mười ba, tạp chí Science đăng kết quả: hai mươi tám sự kiện năng lượng cực cao, trong khi khí quyển Trái Đất chỉ giải thích nổi chừng mười.40 Halzen nói: đây là bình minh của một ngành thiên văn mới. Rồi tới một hạt nữa còn mạnh hơn, tên là Big Bird. Năm hai nghìn mười bốn, số sự kiện đủ nhiều để vượt qua ngưỡng mà giới vật lý gọi là năm sigma.43 Năm sigma nghĩa là: nếu chỉ có nhiễu, khả năng ra được kết quả này chưa tới một phần triệu. Từ đây người ta được phép dùng chữ phát hiện.44

Tạp chí Physics World chọn IceCube là đột phá của năm hai nghìn mười ba.45 Một người trong đội khoan nói một câu Minh rất thích: chúng tôi đã làm cho điều không thể trông như chuyện dễ. Hạt ma từ vũ trụ là có thật. Người đưa thư đi thẳng đã tới. Nhưng giải Nobel thì mười ba năm sau mới tới. Và suốt những năm chờ ấy, tháng mười nào cũng là một nỗi khổ.40

10. Sáng 6/10/2026 và những người không có tên Xem từ 17:39

Giờ quay lại chuyện tháng mười khổ sở ở đầu video. Sau khi nhận giải, trong buổi họp báo ở Đại học Wisconsin, theo hãng tin AFP, ông kể: cứ vào dịp này mỗi năm, tôi lại thấy khổ sở vì không được giải. Và không chỉ vì ông. Ông nói tiếp: điều đó thật tệ với các cộng sự của tôi, những người xứng đáng tới thế, và tháng mười nào tôi cũng làm cả nhóm IceCube thất vọng. Sáng ngày sáu tháng mười năm hai nghìn hai mươi sáu, ông đang ở một phòng khách sạn tại Ý, ngồi viết một bản đề xuất xin tiền nghiên cứu.46

Thì điện thoại reo. Ông nói với Hội đồng: đây là một bất ngờ lớn, tôi hoàn toàn không ngờ tới. Rồi ông đùa: hy vọng giải này giúp bản đề xuất kia được duyệt.47 Giải trao cho một mình ông. Lần gần nhất Nobel Vật lý về tay một người là năm một nghìn chín trăm chín mươi hai.48 Vì sao chỉ một người, khi cả cái máy là công sức của hàng trăm người? Điều lệ của Quỹ Nobel chỉ cho chia một giải cho tối đa ba người, và Hội đồng không nói lý do chọn một.3349 Nhưng chính ông thì nói ngay trong buổi họp báo, qua điện thoại.

Ông nói rằng hồi đó, không một nhà vật lý nghiêm túc và thận trọng nào chịu đi cùng ông. Nhưng nhiều người tài đã đi. Và đó là lý do ông đứng ở đây hôm nay. Minh xin kể vài người trong số đó. John Learned ở Hawaii, người viết chung bài báo năm một nghìn chín trăm tám mươi tám.19 Bob Morse, người ngồi với đống bùn xanh ở Greenland và sợi dây đàn violin ở Nam Cực.

Buford Price, người tìm ra vì sao bọt khí biến mất ở dưới sâu, mất năm hai nghìn hai mươi mốt.50 Per Olof Hulth ở Thuỵ Điển, người phát ngôn đầu tiên của IceCube, mất năm hai nghìn mười lăm.50 Và Bruce Koci, kỹ sư khoan đã dẫn những lỗ khoan nước nóng đầu tiên thời AMANDA. Chủ tịch Hội đồng Nobel Vật lý nói về cái máy của họ bằng một câu: chúng ta đang làm thiên văn không bằng ánh sáng, mà bằng một loại hạt mới.

11. Lần ngược cả con đường, và lời cảm ơn Xem từ 19:48

Giờ hãy đi ngược lại cả con đường. Giải Nobel, bắt đầu từ hai quả cầu sáng tên Bert và Ernie. Hai quả cầu bùng lên giữa băng, và máy biết đó là hạt ma vì lớp băng ngoài cùng canh không có vệt nào lọt vào. Máy thấy được, vì năm nghìn một trăm sáu mươi con mắt bắt được chớp sáng xanh của một hạt đi nhanh hơn ánh sáng trong băng.6

Những con mắt nhìn xa được, vì dưới một nghìn bốn trăm mét, băng trong hơn mọi dự đoán trên giấy.25 Người ta chôn chúng xuống đó, vì một buổi nói chuyện ở Kansas, và vì một phép tính nói rằng phải có một ki-lô-mét khối. Và cần một ki-lô-mét khối, vì chỉ có hạt ma là người đưa thư đi thẳng mà không bị chặn, kể cả khi xuyên qua móng tay út của bạn, sáu mươi lăm tỷ lần mỗi giây.1 Hạt ma từ vũ trụ đã được bắt. Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn nguyên: ai bắn chúng?

Có vài nghi phạm. Một trong số đó là một lỗ đen khổng lồ đang trốn sau một đám bụi, cách chúng ta gần năm mươi triệu năm ánh sáng.51 Nhưng Hội đồng Nobel nói rất thận trọng: tới giờ, chưa một thiên hà nào bên ngoài được xác nhận chắc chắn là nguồn phát. Trước khi kết thúc, Minh muốn dừng lại một chút. Francis Halzen năm nay tám mươi hai tuổi. Sáng hôm nhận giải, ông vẫn đang ngồi viết một bản đề xuất nghiên cứu.46

Ba mươi tám năm cho một ý tưởng mà chính ông không chắc sẽ thành công, vậy mà ông vẫn chưa dừng lại.19 Phía sau ông là John Learned, Bob Morse, Buford Price, Per Olof Hulth, Bruce Koci, và hàng trăm người đã khoan, đã thả dây, đã thức trắng ở Nam Cực mà không có tên trên tấm huy chương nào.33 Và nhiều thế hệ trước họ, những người đã dành cả đời để bắt một hạt mà ai cũng bảo là không thể. Xin cảm ơn họ. Nhờ những người đi tìm sự thật của tự nhiên như thế, hôm nay chúng ta biết thêm một điều về vũ trụ.

12. Bình luận, like, đăng ký Xem từ 21:50

Bạn còn thắc mắc nào chưa rõ không? Hãy bình luận xuống dưới, chúng ta cùng thảo luận nhé! Và nếu bạn thấy video này thú vị, hãy bấm like và đăng ký kênh nha!