Nếu cây cối biến mất sau một đêm thì sao?

1. Thức dậy trong thế giới không còn cây Xem từ 0:00

Bạn thức dậy, kéo rèm cửa, và thấy có gì đó không ổn. Công viên bên kia đường chỉ còn là một bãi đất nâu. Cái cây vẫn che nắng cho cửa sổ nhà bạn đã biến mất — không bị chặt, không bị cháy, chỉ đơn giản là không còn nữa. Chậu cây trên bậu cửa chỉ còn trơ lại đất.

Chỉ sau một đêm, mọi loài cây trên Trái Đất đã biến mất. Vậy chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo? Và chúng ta còn bao nhiêu thời gian?

2. Luật chơi Xem từ 0:36

Trước hết, luật chơi. Mọi thực vật đang sống, trên cạn lẫn dưới nước ngọt, đều biến mất trọn cả cây, từ ngọn tới rễ — từ những cây đa cổ thụ đầu làng đến lớp rêu trên tảng đá. Những thảm cỏ biển ven bờ cũng không còn. Mọi hạt giống còn sống cũng đi theo — kể cả thóc trong kho và trong các ngân hàng hạt giống, cùng rau quả tươi trên kệ.

Nhưng có ba thứ ở lại. Thứ nhất, những gì đã tách khỏi cây từ trước, đã chết hoặc đã chế biến: gỗ, giấy, bông, bột mì, gạo trắng, đường. Thứ hai, nấm — vì nấm vốn không phải là thực vật. Và thứ ba, tảo cùng những sinh vật phù du tí hon trong nước — và như ta sẽ thấy, chúng quan trọng hơn ta tưởng rất nhiều.

3. Sự sống mất đi bao nhiêu Xem từ 1:31

Nhìn từ trên cao xuống cả hành tinh, quy mô mất mát khó mà tin nổi. Nếu đem cân toàn bộ sự sống trên Trái Đất theo lượng các-bon, thực vật chiếm khoảng bốn phần năm — chừng bốn trăm năm mươi tỷ tấn các-bon.1 Còn toàn bộ động vật, từ cá voi, con kiến cho tới con người, cộng lại chỉ khoảng hai tỷ tấn.1 Chỉ trong một đêm, hành tinh này đã mất phần lớn khối lượng sống của mình.

4. Chúng ta có ngạt thở không? Xem từ 2:00

Ý nghĩ đầu tiên của bạn có lẽ là: chúng ta sắp ngạt thở. Cây tạo ra oxy, mà giờ không còn cây nào. Nhưng khoan nín thở đã — cứ thở ra đi. Bầu khí quyển quanh ta đang chứa khoảng một phẩy hai triệu tỷ tấn oxy.2

Đó là một cái bình chứa khổng lồ.

5. Thử làm cạn bình oxy Xem từ 2:22

Thử làm cạn nó xem. Tám tỷ người, cơ thể mỗi người dùng hết chưa tới một ký oxy mỗi ngày.3 Với tốc độ đó, riêng loài người sẽ cần gần nửa triệu năm mới dùng hết.3 Cộng thêm mọi chiếc xe, nhà máy điện và nhà xưởng đang đốt nhiên liệu hoá thạch với tốc độ như hiện nay, bình oxy vẫn đủ dùng chừng ba mươi nghìn năm — lâu hơn rất nhiều so với lượng than, dầu mà Trái Đất có để đốt.4

Và kể cả khi toàn bộ chất hữu cơ đã chết trong đất trên khắp thế giới mục rữa hết, chúng cũng chỉ tiêu tốn chưa tới một phần trăm lượng oxy trong không khí.5 Vậy nên không — chúng ta sẽ không hết không khí để thở.

6. Ai thật sự tạo ra oxy Xem từ 3:05

Và quang hợp cũng chưa tắt hẳn. Khoảng một nửa lượng quang hợp trên Trái Đất diễn ra trong đại dương, do những tế bào tí hon trôi nổi đảm nhận — rất nhiều trong số đó là vi khuẩn lam, tức là vi khuẩn, chứ không phải thực vật.6 Phần lớn oxy chúng tạo ra được chính sự sống dưới biển dùng lại, nên thứ thật sự giữ không khí cho ta là cái bình khổng lồ kia. Và chính vi khuẩn lam đã bắt đầu tích oxy vào bình từ khoảng hai tỷ bốn trăm triệu năm trước — sớm hơn gần hai tỷ năm so với lúc những cây đầu tiên bò lên đất liền.78

Vậy oxy không phải là vấn đề. Vấn đề là gần như mọi thứ còn lại.

7. Chuỗi thức ăn đứt gãy Xem từ 3:48

Trên đất liền, chuỗi thức ăn đã mất đi mắt xích đầu tiên. Sâu bướm, rệp và châu chấu ngay lập tức chẳng còn gì để ăn, và chết đói trong vài ngày. Ong và bướm lùng sục những bông hoa không còn tồn tại. Trong vài tuần, những loài ăn cỏ nhỏ lần lượt chết đi, còn những loài lớn hơn — nai, bò tót, voi — lang thang trên nền đất trống, đốt dần lớp mỡ dự trữ.

Thú săn mồi được no nê một thời gian nhờ những con vật yếu ớt, rồi chính chúng cũng bắt đầu đói. Nông dân đứng trước một lựa chọn khủng khiếp: không còn cỏ cho trâu bò, thức ăn dự trữ thì không đủ, nên cả đàn bị giết mổ. Trong một thời gian ngắn, thịt nhiều đến mức ăn không hết. Rồi sau đó thì hết.

8. Vài điều bất ngờ Xem từ 4:42

Cũng có vài điều bất ngờ. Cháy rừng gần như chấm dứt — không còn cánh rừng nào để cháy. Mùa hoa sữa nồng nàn của Hà Nội cũng không còn nữa. Và thế giới trở nên yên lặng lạ thường: gió vẫn thổi, nhưng không còn tiếng lá xào xạc, không còn tiếng cỏ lay.

Với nhiều người, có lẽ đó mới là điều đáng sợ nhất trong những ngày đầu tiên — không phải cái đói, mà là sự im lặng.

9. Cơn mưa lớn đầu tiên Xem từ 5:12

Rồi trận mưa lớn đầu tiên ập đến. Bình thường, mạng lưới rễ cây giữ chặt đất như những sợi chỉ đan thành tấm thảm, còn tán lá làm dịu sức rơi của từng giọt mưa. Giờ đây mưa đập thẳng xuống đất trống. Sườn đồi sạt lở, như miền Trung vẫn thường gặp vào mùa mưa lũ — nhưng giờ là ở khắp nơi.

Nước sông đỏ quạch phù sa như sông Hồng mùa lũ, khi lớp đất mặt ào ạt đổ ra biển. Trên đất trống bị xới tung, đất có thể bị rửa trôi nhanh hơn từ mười đến cả trăm lần so với tốc độ tự nhiên tạo ra nó — mà tự nhiên có khi cần tới một nghìn năm mới tạo được một xăng-ti-mét đất.910 Những gì trôi đi trong một mùa mưa bão, xét theo đời người, là mất vĩnh viễn.